Eten moet verbinden, niet uitsluiten. Wat begon met een aangrijpend gesprek in mijn medische praktijk, groeide uit tot ZUCSU: een project dat mensen wil helpen begrijpen wat ze eten, waar hun voeding vandaan komt en hoe ze bewuste keuzes kunnen maken. Niet door verboden op te leggen, maar door kennis toegankelijk te maken.
Tijdens mijn jarenlange praktijk als endocrinoloog-diabetoloog heb ik niet alleen geleerd hoe belangrijk een goede diabetesregeling is, maar ook hoe ingrijpend de gevolgen van voedingsvoorschriften kunnen zijn voor het dagelijkse leven. Eén gesprek met een patiënte heeft mijn kijk op voedingsbegeleiding bijzonder sterk beïnvloed. Het werd uiteindelijk het vertrekpunt van ZUCSU.
Een gesprek dat me nooit heeft losgelaten
Soms begint een groot idee met een klein, onverwacht moment.
Jaren geleden vertelde een patiënte met diabetes mij dat ze niet zou deelnemen aan het communiefeest van haar kleinzoon. Haar dochter had een feestmaal in een restaurant georganiseerd en de vrouw wist niet hoe ze daar haar bloedsuikerregeling onder controle zou kunnen houden.
Ze besloot daarom liever thuis te blijven.
Dat gesprek heeft me diep geraakt. Niet zozeer omwille van de medische moeilijkheid, maar omwille van de menselijke consequentie.
Een grootmoeder die een belangrijk familiemoment aan zich voorbij laat gaan. Niet omdat ze ziek in bed ligt, niet omdat ze er niet bij wil zijn, maar omdat ze onzeker is over wat ze zal kunnen eten.
Ik stelde mezelf een vraag die sindsdien een rode draad is gebleven in mijn denken: welk recht hebben wij om mensen met diabetes een gewoon sociaal leven te ontzeggen?
Een voedingsbeperking gedurende een week of een maand is één zaak. Maar een heel leven lang? Moet iemand werkelijk voortdurend bang zijn om buiten de vertrouwde omgeving te eten?
Uiteraard vraagt diabetes om aangepaste aandacht, afhankelijk van het type diabetes, de behandeling en de individuele omstandigheden. Maar begeleiding zou mensen ook de kennis en het vertrouwen moeten geven om aan het gewone leven te blijven deelnemen.
Dat was het begin van ZUCSU.
Geen dieetproducten, maar gezond denken
Als arts ben ik ervan overtuigd geraakt dat voedingskennis een veel grotere plaats verdient in onze gezondheidszorg.
Wie begrijpt wat koolhydraten zijn, waar ze voorkomen en hoe voedingsmiddelen zijn samengesteld, kan veel bewuster kiezen. Maar goede voedselkennis gaat verder dan het tellen van koolhydraten. Ook de kwaliteit van voedingsmiddelen, hun verwerking, hun samenstelling en hun plaats binnen het totale voedingspatroon zijn belangrijk.
Ik wilde af van het idee dat gezond eten noodzakelijk betekent dat men bijzondere, vaak dure dieetproducten moet kopen of een reeks verboden moet naleven.
Gewone voedingsmiddelen kunnen perfect de basis vormen van een gezond voedingspatroon. Het komt erop aan te weten wat men eet, de juiste keuzes te leren maken en rekening te houden met de eigen gezondheid.
Geen dieetproducten, maar gezond denken.
Dat is de gedachte waarmee ZUCSU is gegroeid.
Onze voedselwereld stopt niet aan de Belgische grens
Gaandeweg werd duidelijk dat voedselkennis veel ruimer moest worden bekeken.
Jongere generaties reizen vaker en komen gemakkelijker in contact met keukens en ingrediënten die voor hun ouders of grootouders nauwelijks bekend waren. Een markt in Japan, een eetkraampje in Thailand of een restaurant in Peru brengt hen in aanraking met producten waarvan ze soms noch de samenstelling, noch de voedingswaarde kennen.
Hoeveel koolhydraten bevat dat onbekende zetmeelproduct? Welke voedingsstoffen levert die tropische vrucht? Is een gefermenteerde specialiteit werkelijk zo bijzonder als wordt beweerd?
Nieuwe smaken ontdekken is een verrijking. Maar nieuwsgierigheid en kennis horen bij elkaar.
Daarom beperkt ZUCSU zich niet tot aardappelen, brood, groenten en vlees zoals we die traditioneel in België kennen. Ook ingrediënten uit Azië, Afrika, Zuid-Amerika en andere delen van de wereld verdienen een plaats.
Niet omdat het exotische noodzakelijk beter zou zijn, maar omdat kennis geen geografische grenzen heeft.
Terug naar de natuur, maar kennen we haar nog?
Een andere ontwikkeling die mijn aandacht trekt, is de hernieuwde belangstelling voor wilde planten en wildpluk.
Steeds meer mensen zoeken bewust contact met de natuur. Ze willen lokale ingrediënten gebruiken, voedselverspilling beperken en minder afhankelijk zijn van industrieel vervaardigde producten.
Dat is op zichzelf een interessante evolutie.
Maar wie weet nog met zekerheid welke planten eetbaar zijn? Welke bladeren of bloemen veilig kunnen worden gebruikt? Welke soorten op elkaar lijken, hoewel hun eigenschappen sterk verschillen?
Een plant is niet automatisch veilig omdat ze in de natuur groeit. Sommige wilde planten zijn giftig, andere bevatten stoffen die bij bepaalde hoeveelheden of omstandigheden ongewenst zijn.
Daarom hoort voedselveiligheid onlosmakelijk bij voedselkennis. Correcte identificatie, betrouwbare informatie en kennis van mogelijke risico’s zijn belangrijker dan de aantrekkingskracht van een mooi wildplukverhaal.
De natuur verdient belangstelling, maar ook respect.
De wereld van slogans en superfoods
Er is nog een andere reden waarom ZUCSU steeds verder is uitgebreid: de enorme hoeveelheid voedingsinformatie waarmee we dagelijks worden geconfronteerd.
Verpakkingen, websites, advertenties en sociale media staan vol woorden die gezondheid suggereren.
Superfood. Natuurlijk. Detox. Immuunversterkend. Rijk aan antioxidanten.
Maar wat betekenen die woorden werkelijk?
Neem bijvoorbeeld ‘superfood’. Het klinkt alsof een voedingsmiddel uitzonderlijke eigenschappen bezit, maar het is geen duidelijk afgebakende wetenschappelijke voedingscategorie. De term alleen bewijst niets over de voedingswaarde of een eventueel gezondheidseffect.
Ook een product dat van nature waardevolle voedingsstoffen bevat, is daarom niet automatisch gezonder dan een gewoon, vertrouwd voedingsmiddel.
Bovendien bestaat er een belangrijk verschil tussen een wetenschappelijk onderbouwde gezondheidsclaim en een aantrekkelijke reclameterm.
Ik vind dat consumenten recht hebben op informatie waarmee ze dat onderscheid kunnen maken.
Niet iedere bewering klakkeloos aanvaarden. Niet iedere nieuwe voedingshype achternalopen. Maar vragen stellen, gegevens vergelijken en nagaan wat werkelijk bekend is.
Dat betekent ook dat we kritisch moeten blijven tegenover wetenschappelijk onderzoek, zonder degelijk onderzoek zomaar terzijde te schuiven.
Van suiker naar voedselkennis
De naam ZUCSU ontstond uit vier woorden voor suiker: het Duitse Zucker, het Italiaanse zucchero, het Nederlandse suiker en het Engelse sugar.
Die internationale samenstelling weerspiegelt achteraf bijzonder goed wat het project is geworden.
Wat begon met de wens om mensen met diabetes meer vrijheid en vertrouwen te geven, groeide uit tot een uitgebreide encyclopedie van ingrediënten, gerechten, bereidingswijzen, voedingswaarden en culinaire tradities.
ZUCSU wil daarbij geen nieuwe voedingsleer verkondigen en evenmin beslissen wat iemand absoluut wel of niet mag eten.
Het wil betrouwbare kennis verzamelen, verduidelijken en toegankelijk maken.
De uiteindelijke keuze blijft bij de lezer.
Kennis geeft vrijheid
Wanneer ik terugdenk aan die grootmoeder en het communiefeest van haar kleinzoon, besef ik dat zij nog altijd symbool staat voor wat ik met ZUCSU wil bereiken.
Niemand zou onnodig een familiemaaltijd moeten missen uit angst voor wat er op tafel komt.
Niemand zou zich verplicht moeten voelen dure dieetproducten te kopen omdat een reclameboodschap gezondheid belooft.
En niemand zou een onbekend voedingsmiddel moeten vertrouwen louter omdat het als natuurlijk of uitzonderlijk gezond wordt voorgesteld.
Kennis neemt niet alle gezondheidsproblemen weg. Ze kan wel onzekerheid verminderen, misverstanden corrigeren en mensen helpen met meer vertrouwen te kiezen.
Dat is de essentie van ZUCSU: niet voorschrijven wat mensen moeten eten, maar hen helpen begrijpen wat ze eten.
Want eten is zoveel meer dan voeding alleen. Het is cultuur, ontdekking, traditie, gezelligheid en verbondenheid.
En dat mogen we nooit uit het oog verliezen.
Galerij
