Wat is het?

Jackfruit — in veel Aziatische keukens nangka genoemd — is de vrucht van een groenblijvende boom uit de moerbeifamilie. De vrucht groeit vaak direct aan stam of dikke takken (cauliflorie), alsof de boom zijn oogst liever niet laat vallen. Binnenin zit geen klassiek vruchtvlees, maar een mozaïek van honderden bloemonderdelen: de eetbare goudgele arillen die elk rond een zaad liggen. Je koopt jackfruit dus niet om “een appel te schillen”, maar om hem te openen, los te trekken en te selecteren.

Oorsprong & habitat

Jackfruit is een tot 30 meter hoge boom met historische wortels in (sub)tropische regio’s van India. Via teelt en handel verspreidde hij zich over

grote delen van Zuid- en Zuidoost-Azië. Vandaag is hij breed aanwezig in o.a. Vietnam en Indonesia, en je vindt hem ook in tropisch Afrika en delen van Latijns-Amerika.De boom houdt van warmte, vocht en een vorstvrij klimaat. Hij is sterk en productief: in goede omstandigheden kan een volwassen boom veel vruchten leveren, vaak dicht bij de stam en relatief laag boven de grond, wat de oogst vergemakkelijkt. In Vietnam wordt jackfruit onder meer geteeld in provincies zoals Lam Dong, Binh Duong en Dong Nai, en ook in de Centrale Hooglanden en de Mekongdelta. De vruchtzetting start doorgaans enkele jaren na aanplant. Dankzij de robuuste schil is nangka bovendien relatief weerbaar tegen schade en plagen.

In goede omstandigheden kan de nangkaboom jaarlijks 250 grote vruchten opleveren, die meestal variëren in gewicht van 3 kilo tot maar liefst 30-45 kilo. De vrucht is makkelijk te plukken aangezien ze dicht bij de stam en laag boven de grond groeien. De verse, meestal ovale vrucht heeft een dikke, groene tot gele schil met een soort geometrisch rasterpatroon en is uit elkaar te halen tot kleine hapklare deeltjes die je niet eens hoeft te snijden. Ze zijn okergeel en licht glibberig maar bijzonder mals en lekker zoet.  De vrucht is peervormig of cilindrisch, en kan 30–100 cm lang en tot 50 cm breed worden. De vrucht bevat tot vijfhonderd 4 cm lange zaden.

Beschrijving

Wie jackfruit eenmaal ruikt, vergeet hem niet. Het is de grootste boomvrucht ter wereld en kan tientallen kilo’s wegen. (soms < 30-40kg)  Rijp heeft hij een uitgesproken tropisch parfum: zoet, bloemig, soms wat “funky” (minder extreem dan durian, maar wél aanwezig). De textuur van de arillen is zacht en elastisch; sommige mensen vinden het bijna custardachtig.
Onrijpe jackfruit is culinair een andere wereld: minder geur, minder zoet, meer zetmeel en vezel, en een draadachtige structuur die na garen makkelijk uiteenvalt. Daardoor absorbeert hij marinades en sauzen als een spons — ideaal voor curry’s, stoofpotten en “pulled” bereidingen.

Soorten & varianten

In de praktijk werk je bij jackfruit vooral met rijpingsstadium en productvorm, en dat bepaalt alles:

• Rijp (sweet jackfruit): snackfruit, desserts, smoothies, ijs; ook in siroop op blik (zoeter). Rijp heeft de vrucht een iniens aroma niet ieders favoriet — sommigen ervaren het als “doordringend”.
• Onrijp / jong (green jackfruit): hartige keuken; meestal ingemaakt in brine (zout water) op blik/pot; nooit “uit het vuistje”. of diepgevroren (handig, geen gedoe met latex).
• Voorbereid (arillen/partjes): vers verpakt of diepgevroren (handig, geen gedoe met latex).
• Zaden: kook/roosterbaar; kastanje-achtig, zetmeelrijk.
• Jackfruitmeel: van onrijpe vrucht (vezelrijker, minder “zoet profiel” dan meelsoorten, maar blijft zetmeelhoudend).

Seizoen

• Tropisch patroon: vaak piek in regenseizoen (regionaal variabel).
• In Europa/Benelux is jackfruit vooral jaarrond beschikbaar via import en vooral als blik/pot/diepvries.

Het hout van de boom wordt gebruikt bij het maken van instrumenten zoals deze van de gamelan.

Vietnam, India, Japan en Sri Lanka zijn tegenwoordig bekende producenten. Maar de vrucht komt ook voor op Hawaii en in Florida.

 

Jackfruit is nutritioneel tweeslachtig: rijp = meer suikers; onrijp = meer zetmeel/vezel en meestal lagere suiker.

Nangka is rijk aan vitamine B6, vitamine C, vitamine A, kalium, calcium en ijzer waardoor het een voedzaam alternatief is. De vrucht bevat tot 30% zetmeel.

Rijp: GI kan hoog zijn (wordt vaak rond “middelhoog tot hoog” geplaatst) → portie telt.  Onrijp: GI kan laag uitvallen (vaak duidelijk lager dan rijp) door minder vrije suikers en meer structuur/vezel.GI/GL schommelt extreem met rijpheid, bereiding, portie en productvorm (vers vs. blik vs. meel).

Nutri-Score (indicatief): vaak B voor rijpe vrucht (fruit, maar suikerrijk); onrijp hangt sterk af van zoutgehalte (brine).

Rijpe Nangka bevat veel natuurlijke sucrose fructose.    Glycemische index 75 (60)    Glycemic load 18    

 

GI/GL-waarden variëren sterk naargelang rijpheid, bereiding, portiegrootte en combinaties (vet/eiwit verlagen de glycemische piek).

Onrijp jackfruit past goed in een gezonde koolhydraatbewuste voeding vanwege de lage glycemische index en vezelrijkdom. Het biedt een voedzame optie voor degenen die op zoek zijn naar een alternatief voor zetmeelrijke koolhydraten. . Een portie onrijpe vrucht heeft minder dan 1 gram suiker en slechts 5 gram koolhydraten. Het bevat ook eiwitten en vezels, die bijdragen aan de lagere glycemische index van jackfruit, omdat ze de spijsvertering vertragen en voorkomen dat de bloedsuikerspiegel snel stijgt.

Desniettemin blijft de vrucht als vleesvervanger een stukje achter: bevat veel minder ijzer en eiwit dan vlees, en helemaal geen vitamine B12.

Latex/“hars”

Bij openen komt een plakkerige latex vrij. Werk met handschoenen, wrijf mes en handen in met olie; reinig met olie (niet met water alleen). Kies kant-en-klare arillen als je dit wil vermijden.

Medicatie-interacties

Er circuleren claims over invloed op bloedstolling/bloedingsrisico bij bepaalde medicatie. Dat is geen “standaard” waarschuwing zoals bij grapefruit, maar als iemand antistolling gebruikt of een medische aandoening heeft: beter matig en bij twijfel medisch advies volgen.

Misleidende claims (checklist)

• “Jackfruit is dé vleesvervanger.” Textuur: ja. Eiwit/B12:
• “Jackfruitmeel geneest diabetes.” Overdreven; mogelijk interessant als vezelcomponent (ADA), maar geen wondermiddel.Het zou kunnen helpen om de suikers onder controle te houden §te volgen!)
• “Blik is hetzelfde als vers.” Brine = zout; siroop = suiker. Niet hetzelfde profiel.

Aankoopadvies

• Vers (rijp): kies een vrucht die stevig is maar licht meegeeft; geur zoet-tropisch. Let op: vers is groot, plakkerig werk.
• Onrijp voor hartig: koop in brine (zout water). Check etiket op zout en eventuele toevoegingen.
• Rijp voor desserts: kies op siroop (maar: extra suiker) of beter vers/diepvries arillen.
• Diepvries arillen: beste “geen-gedoe” optie: smaak oké, nul latexstress.
• Meel: interessant voor vezels, maar blijf kritisch: het is géén magisch diabetes-middel.

Rijpe nangka is verkrijgbaar bij Aziatische toko’s en multiculturele markten. Geïmporteerde vruchten zijn meestal kleiner: 20 tot 50 cm lang. Het beste moment om jackfruit te kopen is wanneer de schil enigszins zacht is. Kies voor een vrucht met een gelijkmatige groene kleur en een zoet aroma. De vrucht moet stevig aanvoelen maar lichtjes meegeven bij lichte druk. In sommige toko’s kan je ook wel eens een hele jackfruit

In Vietnam kunt u echter goed voorbereid jackfruit kopen, verpakt in dozen of zakken die op de markten en fruitwinkels worden verkocht. U hoeft zich dan geen zorgen meer te maken over de hars op uw handen.

Nangka in diepvries

De vrucht wordt ook in blik, verkocht: op zout water (brine), en op siroop. Onrijp jackfruit is altijd ingemaakt “in brine” en ziet er bleekjes uit en vooral geschikt voor hartige bereidingen.  Voor zoete bereidingen is de variant op siroop aangewezen.

Ook bestaan er chips en ijs, die gemaakt zijn van nangka.

Jackfruitmeel is onder één benaming (afkomstig uit India en gepatenteerd) te verkrijgen: Jackfruit 365.

Bewaren

• Hele rijpe vrucht: koel bewaren en binnen enkele dagen verwerken (na openen snel). Hele nangka’s kun je ongeveer 2 weken bij kamertemperatuur bewaren.
• Partjes/arillen: luchtdicht in koelkast 1–2 dagen; vacuüm tot ongeveer 1 week (kwaliteit afhankelijk). In plastikfolie verpakt
• Blik/pot: na openen in afgesloten bakje (niet in het blikje) met eigen vocht bewaren, koel; binnen 3–4 dagen ). Het kan vacuüm worden verpakt en tot een week in de koelkast worden bewaard.
• Invriezen: arillen/uitgelekte onrijpe stukken kunnen tot ± 3 maanden (textuur wordt zachter).

 

Een nadeel van jackfruit is dat er maar een klein gedeelte van de vrucht gegeten kan worden. Van een vrucht is ongeveer 30% eetbaar, waardoor er 70% schil en oneetbare stukken over blijft.

De aromatische smaak van rijpe jackfruit wordt vaak omschreven als zoet,  een mix van banaan, ananas en mango, terwijl onrijpe jackfruit een neutrale smaak en vleesachtige textuur heeft.

De structuur lijkt op die van lychees.

Bij het zelf schoonmaken van verse nangka gebruik je best handschoenen en smeer je je mes in met olie. Bij het versnijden geeft de nangka een zeer plakkerige melkachtige substantie vrij die zeer moeilijk met water is weg te wassen maar enkel met aceton. Sommige straathandelaars hebben voor hun klanten een schaaltje benzine of kerosine staan om hun handen te reinigen. Hiervan heb je geen last van als je kant-en-klare partjes koopt. Gebruik een scherp mes om je fruit in tweeën te splijten en dan weer in tweeën. Snijd de witte kern eruit en ga verder met het mes om de harde schaal te verwijderen.

Vanwege de vlezige structuur kun je de vrucht ook met een vork uit elkaar trekken en verwerken in gerechten zoals pulled jackfruit of kroketten.

De zaden kun je net als kastanjes gekookt of geroosterd eten, ze zouden smaken als aardappel. In Vietnam worden ze als een knapperige snack gemaakt.

Rijpe nangka uit blik op siroop. Spoel voor gebruik wel even goed af tegen de blikkerige smaak. Verse partjes zijn in de koelkast nog best een aantal dagen houdbaar. Hele of schijven jackfruit waarschijnlijk nog wat langer.

De groene nangka op zout water in blik kan je nu ook terugvinden in toko’s en sommige supermarkten.

Jackfruitmeel kan aan tarwe toegevoegd worden om een meer diabetesvriendelijk deeg te maken (verlagen van GI en verhogen van de vezels).

 

 

 

1. Gebruik jonge jackfruit vruchten voor hartige gerechten en rijpe jackfruit vruchten voor zoetere toepassingen.
2. Dual-track: rijp = dessert; onrijp = stoof/BBQ. Wissel niet om.
3. Brine always rinse: spoel onrijpe jackfruit kort, anders wordt alles “zouter dan gepland”.
4. Textuur winnen: na stoven even droogbakken in pan/oven voor “pulled” randen.
5. Schillen confijten/drogen: bij rijp kan schil/rest (beperkt) dienen voor infusie — maar voorkom bitterheid.
6. Zaden niet weggooien: koken/roosteren, of mee in curry als zetmeelcomponent.

 

Jackfruit is een keukenreus met twee gezichten: rijp is hij tropisch snoep, onrijp is hij hartige textuur. Wie dat verschil respecteert, krijgt een ingrediënt dat veel kan — zonder te doen alsof het vlees is.