Wie in het najaar door Zuid-Europa wandelt, kan hem zomaar tegenkomen: een wintergroene boom met glanzende bladeren, witte klokvormige bloemen en opvallende oranjerode tot dieprode vruchten. Het is de aardbeiboom, Arbutus unedo, een plant die tegelijk sierlijk, eetbaar en verrassend veelzijdig is.
De naam doet vermoeden dat de boom verwant is aan de gewone aardbei, maar dat is niet zo. De aardbeiboom behoort tot de heidefamilie. Zijn vruchten danken hun naam alleen aan hun rode kleur en ruwe, knobbelige oppervlak. Botanisch zijn het bessen, geen steenvruchten: in het zachte vruchtvlees zitten talrijke kleine zaden en er is geen centrale harde pit.
De aardbeiboom groeit vooral rond het Middellandse Zeegebied, van Portugal en Spanje tot Italië, Griekenland en Noord-Afrika. Hij houdt van zon, droge hellingen en goed doorlatende grond. Bijzonder is dat bloemen en rijpe vruchten tegelijk aan dezelfde boom kunnen hangen. Dat komt doordat de vruchten bijna een jaar nodig hebben om volledig te rijpen. Terwijl de nieuwe bloei begint, zijn de vruchten van het vorige seizoen pas oogstrijp.
Wie de vrucht voor het eerst proeft, ervaart meestal een smaak die moeilijk met één bekend fruit te vergelijken is. Oranjerode exemplaren zijn steviger, frisser en soms nog wat wrang. Volledig rode vruchten zijn zoeter en aromatischer, maar ook zachter, korreliger en soms wat melig. In het aroma herkennen sommige mensen toetsen van vijg, abrikoos, kweepeer of tropisch fruit.
De soortnaam unedo wordt traditioneel verbonden met het Latijnse unum edo, wat “ik eet er één” betekent. Volgens een oude verklaring zou Plinius de Oudere daarmee hebben bedoeld dat één vrucht wel genoeg was. Dat klinkt weinig enthousiast, maar vermoedelijk proefde hij niet het beste exemplaar. Goed rijpe aardbeiboomvruchten kunnen aangenaam zoet en geurig zijn, al blijft hun structuur een kwestie van persoonlijke smaak.
Voedingskundig leveren de vruchten vezels, vitamine C, carotenoïden en verschillende polyfenolen. Ze bevatten ook natuurlijke suikers en zijn daarom niet echt koolhydraatarm. Een beperkte portie kan wel passen in een koolhydraatbewuste voeding. Betrouwbare vaste waarden voor de glykemische index bestaan niet, zodat stellige claims over een uitzonderlijk lage GI beter worden vermeden.
Vers zijn de vruchten buiten Zuid-Europa moeilijk te vinden. Ze zijn kwetsbaar, kneuzen snel en beginnen na de oogst gemakkelijk te gisten. Wie ze koopt of zelf oogst, gebruikt ze daarom het best binnen één of twee dagen. Volledig rijpe vruchten zijn heerlijk om meteen te proeven, maar hun grootste culinaire kracht komt vaak pas tot uiting na verwerking.
Traditioneel worden aardbeiboomvruchten verwerkt tot confituur, gelei, compote, siroop, vruchtenwijn en likeur. In Portugal vormen ze de basis van medronho, een heldere en krachtige vruchtenbrandewijn. Wanneer deze brandewijn met honing wordt gecombineerd, ontstaat medronmel, een zachtere en zoetere likeur.
Ook de bloemen leveren een bijzonder product. Op Sardinië maken bijen van de late bloei een zeldzame honing: miele di corbezzolo. Deze honing is opvallend bitter en aromatisch en wordt gecombineerd met gerijpte kaas, wildgerechten en desserts. De opbrengst is klein, omdat de boom bloeit in een periode waarin regen, wind en lagere temperaturen het werk van de bijen bemoeilijken.
In de keuken kunnen aardbeiboomvruchten verrassend veelzijdig worden gebruikt. Ze combineren goed met citroen, sinaasappel, appel, kweepeer, gember, kaneel en honing. Gekookt en gezeefd leveren ze een zachte coulis of gelei op. In een chutney met rode ui, azijn en specerijen passen ze uitstekend bij eend, wild, paté of gerijpte kaas. Ook in yoghurt, gebak, sorbet of compote geven ze een subtiele mediterrane toets.
De aardbeiboom heeft bovendien een bijzondere culturele betekenis. In Italië werd hij een patriottisch symbool, omdat de groene bladeren, witte bloemen en rode vruchten samen herinneren aan de kleuren van de Italiaanse vlag. In Madrid vormt de beer met de aardbeiboom, El Oso y el Madroño, het bekende symbool van de stad.
De aardbeiboomvrucht is geen superfruit en evenmin een wondermiddel. Ze is wel een bijzonder stukje mediterrane eetcultuur: kwetsbaar, aromatisch, historisch en culinair veelzijdig. Juist omdat ze buiten haar natuurlijke groeigebied zo weinig bekend is, verdient ze een plaats tussen de vergeten vruchten die opnieuw ontdekt mogen worden.
Galerij
