ALIKRUIK (Gewone)

De alikruik, de mariene huisjesslak, is de kleinste slakachtige geschikt voor consumptie: kleine zeeslakken in een donkerbruin huisje en een lichtbruin dekseltje.

Alikruiken komen voor op meerdere plaatsen in de wereld. Ze komen voor in de Noord-Atlantische Oceaan, van in de Arctische wateren tot aan Spanje en ook langs de Amerikaanse oostkust.  Ze zijn algemeen verspreid in het Noordzeegebied in de provincie Zeeland in Nederland en de strandhoofden in België. De slak treft men het meest aan in de wateren van de Oosterschelde (Waddenzee en Deltawateren). Wanneer een alikruik over een hard oppervlak kruipt laat hij slijmsporen achter.

Op rotskusten – hun natuurlijke milieu – nemen verschillende soorten alikruiken elk hun eigen plekje in in het getijdengebied. Helemaal bovenaan leeft de ruwe alikruik Littorina saxatilis (kleiner met een sterkere sculptuur en een grote verscheidenheid aan kleuren en -patronen). In het middengebied is de gewone alikruik Littorina littorea best thuis. En helemaal beneden leven de stompe en vlakke alikruik Littorina obtusata en Littorina fabalis, die niet zo lang zonder water kunnen. De in het Noordzeegebied nauwelijks voorkomende L. neritoides heeft een zeer spitse, gladde schelp die in het algemeen donkergrijs tot zwart van kleur is.

Grotere exemplaren zijn te vinden in Ierland, Schotland maar ook aan de oostkust van Amerika, daar zijn de alikruiken het grootst. Ze worden 6 à 10 jaar.

De alikruik heeft een zeer stevige afgeronde kegelvormige schelp met een spitse top. Er zijn 6 tot 7 bolle windingen waarvan de laatste groter en een oppervlaktesculptuur van horizontale spiraalribben. De schelp is meestal bruingrijs met donkere strepen.  Soms zijn ze geel of rood zonder strepen. De mondrand en het callus is wit. Er is een dun bruin hoornachtig operculum met een spiraalvormige opbouw. De schelphoogte kan tot 4cm groot zijn maar is meestal kleiner (tot +/- 24 mm). De breedte van de schelp is tot 3,5 cm, echter meestal eveneens kleiner (tot +/- 22 mm).

De soort leeft in en vlak onder de getijdenzone, ze hecht zich op schorren en steenglooiingen. Het voedsel bestaat uit algen en zeewier die ze met hun tong van rotsen afschrapen maar ook uit detritus, dode materialen, larven van zeepokken. Het is een zeer sterke soort in meerdere opzichten. De alikruik overleeft zeer lage zoutgehalten en vervuiling, ook raakt ze maar zelden beschadigd vanwege het zeer stevige huisje. Op het droge kan het slakje zich geheel terugtrekken in de schelp en deze afsluiten met een soort deksel, dat is tevens zijn voet.

Wilde vangsten zijn arbeidsintensief (met de hand geraapt) vandaar dat men de alikruik is gaan kweken. Verse alikruiken uit de Oosterschelde worden met de hand geraapt tussen de hoog en laagwaterlijn. Voor het inpakken worden ze uitgebreid gespoeld met vers en gezuiverd Oosterscheldewater, waardoor de alikruiken schoon de verwerking in gaan. Hier worden de alikruiken nogmaals zorgvuldig geselecteerd en gecontroleerd, waarna de schelpdiertjes levend worden verpakt.

Voedingswaarde

Zeevruchten zijn rijk aan eiwitten en vele minerale zouten, omega-3 vetzuren, ze zijn arm aan calorieën.

/100gr gekookt Energie Eiwit Vetten Koolhydraten
Met schelp 14 kcal 2.9g 0.2g 0g
Zonder schelp 72 kcal 15.4g 1.2g 0g
Medium (Jan van As-Hanos) 60 kcal 10g 1g 4g
Netje (ATL Seafood) 114 kcal 18.2g 3g 1g
Gekookt (Carrefour) 106 kcal 15g 1.2g 8.8g

Voordelen / Nadelen

Aankoop / Bewaren

Aankoop

De beste zijn verkrijgbaar van juli tot februari. Ze worden in netzakjes verkocht van 350 gr, 1 kg, 3 kg, 5 kg.bij verschillende vishandels, supermarkt.

Van de late herfst tot de vroege lente zijn ze het meest sappig en smaakvol. In het voorjaar zijn ze wat mager. Om de meest kwalitatieve alikruiken te verkrijgen, bezoek lokale vismarkten tijdens het seizoen.

Controleer altijd of ze een frisse zeelucht hebben, zijn de slakken plakkerig en is de geur een beetje zurig, koop deze dan niet. De alikruiken worden gesorteerd in medium/groot/ en jumbo.

In Nederland mag je ze rapen twee uur voor en twee uur na laag water. Let op het getij!

Bewaren

Kreukels kan je gemakkelijk 2 à 3 dagen bewaren maar zorg ervoor dat ze onder water staan in een pan. Bewaar ze bij voorkeur op een koele temperatuur. Gekookt kun je ze 2 dagen in de koelkast bewaren bij een temperatuur van 4°C. Je kunt ze ongeveer 3 maanden in de diepvries bewaren.

Het is ook mogelijk om ze te bewaren door ze te stomen en daarna in te vriezen voor toekomstig gebruik.

Bereidingswijze

Alikruiken worden vaak gestoomd, gekookt of gegrild. Gekookt hebben alikruiken een wat nootachtige zoute smaak.

De alikruik geldt in veel landen als delicatesse. Laat de slak “spugen” door ze verschillende keren te spoelen in koud water tot het helder is.  De slak wordt daarna gekookt 5 tot max. 10 minuten, in water met veel peper en eventueel met kruiden ( zout is in feite niet nodig gezien de slakjes al zout bevatten). Laat ze afkoelen.

Ze worden met een (kromme) naald of grote speld uit het huisje gehaald, nadat het zgn. “hoedje” er met de naald is afgehaald. Schelp en hoedje worden weggegooid.

Alikruiken worden meestal koud (tot licht lauw) gegeten.

De smaak is te vergelijken met kippenvlees, maar is toch zo apart, dat veel mensen het niet lusten, maar dat komt dan toch meestal wel doordat het de vorm en uiterlijk van een slak heeft. Niet iedereen is gecharmeerd van kreukels.

Het kooknat van de kreukels mag opgedronken worden, maar is vaak te pittig en prikt op de tong.

Info

Soms worden alikruiken speciaal op oesterbanken uitgezet om ongewenste aangroeisel te verwijderen.

Als je een paar alikruiken tegelijk tegen elkaar in je hand schudt komen ze tevoorschijn!

Het is een typisch Zeeuwse traditie om met Pasen gekookte “krukels” te serveren met krentenbrood. Haal met een spelt het slakje uit de schelp, prik er een stukje beboterd krentenbrood aan en geniet van de verfijnde smaak!

In zee trekken microplastics als ware ze een magneet gifstoffen uit hun omgeving aan. De chemische stoffen die zich aan het plastic in zeewater hechten of die uit het plastic lekken, leggen het verdedigingsmechanisme (chemosensory) van de alikruik lam. Daardoor kunnen aanvallende krabben niet meer op tijd gedetecteerd worden. De resultaten suggereren een dramatisch effect op dieren die van chemosensory afhankelijk zijn.

Chef’s advies

De alikruiken koken in een kruidige bouillon:

  1. Maak de bouillon (naar eigen smaak) met kruiden eventueel wijn; enkele verse groenten peper en zout.
  2. Kook de alikruiken 5 minuten in de kokende bouillon.
  3. Schep ze uit de kom en serveer (afgekoeld of lauw) met naalden en een kurk.

Alikruiken zijn onmisbaar op een zeevruchtenschotel, ook lekker als borrelhapje.

Galerij

Deel dit recept, kies uw platform!